PREDGOVOR...ISTORIJA...SLIKE...BACKA...CRKVA...MAGLIC-KARTA...KNJIGA ZA GOSTE...AUTORI...AKTUELNOST
VORWORT Homepage Bulkes
PREFACE Homepage Bulkes

ISTORIJA

U upecatljivoj studiji je gospodja Sylvija Diener-Gohl, prosvjetna savjetnica, opisala povijest Bulkežana u njihovoj rodnoj knjizi. Ona je u Nemackoj rodjena, napola is Bulkesa, napola iz Tscherwekaera. Internet stranice su zbir 159 godina povijesti našega sela.

"Doseljavanje Dunavkih Švaba u 18. stoljecu"
od Stefana Jägera.
Originalna slika se nalazi u muzeju Banata u Temeschvaru.

Vrijeme utemeljenja

Naseljavanje Bulkesa 1786 spada u vijeme treceg kretanja Švaba. U godini 1771 je prestala kolonijalizacija carice Marije Terezije. (pocela je još 1763. g.)
Poslije smrti svoje majke, carice Marije Terezije 1780. godine, Josip II je opet u velikom obimu prihvatio nastojanja za ponovna naseljavnja 1784. godine. Vrhunac se zbio 1786 godine ( od 1784-1787 stalnom trecem kretanju Švaba) kada je naseljeno u Backoj 1450 njemackih obitelji. Patent Tolerancije Josipa II iz 1781.g. koji govori o jednakosti protestanata i katolika potaknuo je mnoge ljude da se prijave kao kolonisti. Osiguranje slobode svijesti i religije, poticanje duhovnih i naucnih vrijednosti, u njegovom prvom Iseljenickom Patentu izgovorenom 1782.g., izazvala je iseljenicku groznicu u južnonjemackim malim gradicima. Broj protestantskih doseljenika je bio veci od onih katolicke vjere.
Uporište kolonista koji su dolazili Dunavom bio je Apatin koji je ležao na Dunavu i bio nastanjen 1750. godine. Da bi se osigurali tansportni putevi preko Dunava i unutrašnjost rezerviran za pašnjake, naseobine su se u Terezijanskoj epohi osnivale pretežno u blizini Dunava. U tijeku Treceg kretanja Švaba dolazi do novoosnivanja na Prädiji (podrucje pašnjaka) u unutrašnjosti. Tako su nastale luterska i lutersko reformisticka zajednica Torschau 1784, Tscherwenka 1785, Kleinker, Sekitsch und Bulkes 1786, Jarek 1787.

U pogledu na tadašnja zbivanja u Europi, možemo pripomenuti da je 1786. g. pruski Kralj Friedrich II Veliki umro, a u Rusiji je vladala carica Katarina II Velika.
U Francuskoj je Dvor držao Ludwig XVI, koji je bio oženjen s Marijom Antoanetom, jednom od kceri Marije Terezije. U godini 1786. je Wolfgang Amadeus Mozart komponirao " Figarov pir", a u ono vrijeme su pisali pjesnik Johann Wolfgang v. Goethe, Friedrich v. Schiller i njemacki filozof Immanuel Kant svoja svjetski poznata djela.

Ulm je bilo mjesto gdje su se okupljavli stanovnici manjih jugozapadnih njemackih mjestašaca. U camcima koje su podrugljivo zvali "Ulmske kutije", išlo se nizvodno od Dunava preko Regensburga do Beca. Camci su bili neka vrsta drvenih brodica. Imali su jednu pogonsku snagu, a njihova brzina je bila ovisna o brzini rijeke. Na obali Ulma je izložen original jedne takve ladje. Drugo mjesto okupljanja je bio Regensburg, a putovanje je dalje išlo brodovima na veslanje, tzv.Kehlheimerima sve do Beca.
Kolonisti su troškove puta do Beca snosili sami, a poslije registracije u Becu je troškove putovanja sve do Backe preuzeo Becki Dvor. Tako je od Beca sva briga oko opskrbe kolonista preuzela i osigurala Becka uprava o nastanjivanju, sve dok se kolonistima ne pruži mogucnost za samostalno uzdržavanje.

U junu 1786.g. su osnivaci Bulkesa iz podrucja stepa i travnjaka poceli graditi 200 kuca za seljake i 15 kuca za obrtnike. Tipicna nastamba kolonista je bila trstikom pokrivena kamena kuca (Stampfhaus). Zidovi i pod su bili od zemlje koja se uzimala s mjesta gradnje. Zidovi su bili obojeni vapnom. Drugog gradjevinskog materijala nije bilo. Tek kasnije s izgradnjom crkve u Bulkesu 1817. g., pocele su se peci prve cigle od gline.
Seljacka kuca je imala dvije prostorije, jednu veliku komoru, jednu komoru za životinjsku hranu s izlaskom na krov, jednu kuhinju i štalu. Obrtnicka kuca je imala prostoriju manje i bila je bez štale. Sobe su imale male jednostavne prozore.

Klima nenastanjene stepe, narocito kišno vremensko razdoblje prvih godina donijela je novonastanjenoj generaciji teške udarce. Rastuca podzemna voda dovodila je do poplava. Oranice, koje su teškom mukom nastale iz stepskog tla, pretvarale su se u mocvare. Stajaca voda dovodila je do truljenja, što je dovelo do mocvarne groznice. Nezdrava voda za pice širila je zarazu probavnog trakta. Puno stanovnika je umrlo. U Bulkesu je bilo naseljeno 900 kolonista. Jednu godinu kasnije, dolaskom prvog župnika u studenom 1787. g. zajednica je brojila 1000 osoba. U tijeku 1789. godine broj stanovnika je opao na 500 osoba, dijelom zbog visokog mortaliteta, dijelom zbog odlazaka ljudi radi nezdrave klime. Broj sirocadi bio je 30. U nepravilnim razmacima, narocito sredinom 19. st., dolazilo je i do poplava. Osjetno poboljšanje donio je Kanal Franje Josipa koji je izgradjen 1872. g., a prolazio je pokraj Bulkesa.

Poslije isteka 10 godina u kojem su stanovnici bili oslobodjeni od poreza, krajem maja 1795. g. poceo se utjerivati tada uobicajeni "Urbario". Seljaci i posjednici manjih kuca bili su zakupci nasljedstva i placali su stanarinu. Seljaci su davali izmedju desetine i sedmine svoje ljetine. Velika nevolja je prebrodjena. Godine 1810. živjelo je u Bulkesu 1425 stanovnika u 229 kuca. Šume i trstike nije bilo u Bulkesu i okolici. Grijalo se pomocu slame. S tzv. "Starze" kukurozovinom se grijalo do 1945. g. Lišce kukuruza je davano stoci, a ostatak stabljike je korišten za grijanje. U godinama kada se pocelo s proizvodnjom konoplje, grijalo se s tzv. "Brechoune", usitnjenom i osušenom stabljikom konoplje. Kao ogrijevni materijal za ognjišta su služili do 1945. g. i tzv. "Butzen", oljušteni i osušeni klipovi kukuruza.

Valuta u tadašnjoj Austiji je bila "Gulden"(fr.) koji se sastojao od 60 "Kreutzer" (Xr). Mjera za žitarice je bila "Metzen", a jedan Metzen je iznosio 62 litre.

Nti jedan seljak nije mogao površinu za obradjivanje koja mu je bila dodjeljena prodati ili predati djeci u naslijedstvo. Isti princip je vrijedio i za dobivena sredstva za obradu tla (strojeve) te blago (krave, konje). Samo je najstariji sin ili, ako ga nije bilo, najstarija kcer imala pravo na naslijedstvo.
Ako je brak bio bez djece, žena je imala pravo na naslijedstvo samo onda ako je bila mladja od 60 godina. U drugom slucaju se cijela imovina vracala Dvoru, koji ju je nekom drugom podaniku dodijelio na korištenje.
Poslije dogadjaja u godini 1848. u kojoj je došlo do izmjena u društvenom poretku promijenilo se i pravo o zakupu nasljedstva. Seljak je postao vlasnik kuce i površina koje je obradjivao. Posjednici manjih kuca su takodjer postajali vlasnici kuca u kojima su živjeli.
(Heinrich Hoffmann, Prevod: Mario Pivac)

Ekonomski Vrhunac

Ekonomski Vrhunac

Vreme naselja je bilo čista borba za eksistenciju. Tako se povećava želja na bolju kakvoću života. Za vlasnika zemljišta, oslobodjen od državnih propisa, sada mogu da se ustvare lična poduhvačanja.
Prva&#;ne kuće iz nabijene ilovače ne odgovaraju više povećanim zahtevima zbog naizmenične mokrine tla. Novi tip kuće se sada gradi sa čerpićima. Takozvani čerpić je jedan pod suncem osušen kamen od blatnog lepa pomešan sa slamom zbog boljeg vezivanja. Kasnije se upotrebljava pečena cigla i namesto toščanog krova se kuće pokrivaju sa crepom. Sa spuštanjem podzemne vodene površine i novim gradjevinskim metodama je sada moguće graditi podrume. Svaka kuća je imala jedan za pokrajinu tipičan bunar, a kasnije se sopstveno snabdevanje vodom izvršavalo modernim bunarskim pumpama. To je bio standard do 1945. godine.
Jakob Šad (Schadt), Vircburg (Würzburg), je u listu "Domovinska Knjiga Bulkes" (Bulkeser Heimatzeitung) objavio jedan etničko-topografski opis od sveštenika Josipa Spanagela (Josef Spannagel) i beležnika Fridriha Tonera (Friedrich Tonner) o svakodnevnom životu Bulkešana 1860. god. Reč je o očiglednom blagostanju stanovništva. Bilo je 297 kuća i 2725 stavnovnika. Dok je 1850. god. samo jedan nastavnik održao predavanja za 400 djaka, 10 godina kašnije su 2 učitelja odgovorni za 234 dečaka i 239 devojčica. 1859. godine osnovana bolnica sa 6 kreveta je već posle 12 meseci bila ukinuta i smeštena u susednu opštinu Gajdobru.
U toku naselja političko-ekonomska vlast je postavila opštinski ured. "Beležnikom" opštine i postavljenom upravnom veću bili su priredjeni 4 porotnika i 40 člana odbora. "Sudija" - tako zu zvali upravnika veća - je bio odgovoran za javni red, za porodično pravo i takodje za pravo o naslednom zakupu. Omaške protiv reda i morala su bile praćene od kazne batinama. "Ko ima prava, taj ima i dužnosti", kako kaže jedna mala pričica od Petra Degena (Peter Degen):

1848. god. su se Madjari pobunili da bi osvojili slobodu od Habzburgovaca. Tada su, iako retko, došli vojnici u Bulkes. Pitali su sudiju, kome on pristaje. Još nije bilo nikakvih novina i Bulkes je bio odsečen od sveta. Tako sudija nije prepoznao po odeci kojoj strani pripadaju vojnici.
Povodom prve posete vojnika Bulkesu, komandir pita sudiju: "Na kojoj strani si ti?". Misleći da su to Habzburgovci on kaže: "Mi smo za cara". Ali nažalost su to bili pobunjenici. Komandir je naredio slugi opštine da donese klupu. Sudija mora da se legne na klupu, potom mu skinu čarape. Dobija od komandira 25 udarca sa bičem na tabane. To se još jednom ponovilo.
Treći put, sudija nije više reagovao, samo kazao slugi:"Hajde Kristane, donesi klupu!".

Policije je tek kasnije bilo. Nije ostavljeno potomstvu, kada je bila uvedjena samostalna uprava sa izabranim zastupnicima opštine. Bulkes je bio potčinjen sudskoj nadležnosti katarskom uredu Palanke. Merodavna politička sreska uprava je bila u Novom Sadu. Ove nadležnosti su se držale do 1945. god. U Bulkesu naseljene porodice, ukupno 280, su poreklom iz 6 nemačkih pokrajina. Najviše ih je došlo iz današnje severne Falačke i Rajnske Hesanske. Iz te etničke mešavine Nemaca se razvijalo jedno u Bačkoj nepromenjlivo sopstveno narečje u novoj seoskoj zajednici sa jakim falačkim naglaskom.
Rodjen 1848. god. u Bulkesu kao sin krčmarskih roditelja, sveštenik u Pančevu, Djordje Švalm (Georg Schwalm) je poznat preko cele jugoistočne nemačke teritorije pod lažnim imenom Jerg od Švalma (Jörg von der Schwalm). On se u svojim knjigama bavi s Bulkesom pretežno napisano u Bulkeskom narečju. 3. knjiga domaćeg kraja Bulkes, izdata 1984. god., počinje sa pesmom

Sa pesnicima našeg sela, na primer Karlo Bruner (Karl Brunner), Jakob Gras, Eli Eliker (Eli Elliker), Jovan Veber (Hans Weber) - samo da se spominju nekoliko od njih - on ima dostojne naslednike.
Kulturni život u našem selu se mnogostrano oživljavao kroz osnivanje različitih društva, orkestra i vatrogasne čete 1894. god. Ako je jedno pevačko društvo htelo da dostigne priznanje i neku valjanost, moralo je predstaviti najmanje 2 operete godišnje. Kao prvo kulturno društvo opštine Bulkes je osnovano evangelističcko muško pevačko društvo 1866. god.
Mnogi običaji ostavljeni potomstvu u etnoloskim opisima Španagela i Tonera (1860) su se održali do kraja 2. svetskog rata. Tako sam ja, rodjen Bulkešanin, povodom Uskrsnih praznika odneo uskrsna jaja od mojeg krštenog kuma i ostalih rodjaka obilazivši kuću po kuću tačno po starim običajima oko polovine 19. veka.

Preobražaj Bačke od pustare do plodne oranice za proizvod žita - s ciljem da se izvodi suvišak - je bio predvidjen u habzburgovskoj trgovačkoj politici. Sastav radnih struka Bulkeskih kolonista izražava ovaj ekonomski položaj. Bulkes je nadmašio prosek poljoprivrednog stanovništva u Backoj sa 93% seljaka i 7% zanatlija i nadničara. Ovaj odnos će se promeniti do raspada opštine 1945. god. sa 32,8% seljaka i 67,2% zanatlija i nadničara.
Iz praporne zemlje je postala plodna crnica. Uzajamno delovanje izmedju okeanskog i kontinentalnog podneblja -u kojem kontinentalna klima prevladanudi najbolje pretpostavke za gajenje žita.
Iz etnološko-topografskog opisa (1860) smo saznali da se najviše obradilo žito, zob, kudelja i kukuruz. Suvišak proizvoda nepotrošen u Bulkesu je pao pod prevoz sa konjskim spregama u NoviSad, Palanku ili Vrbas za prodaju. Bulkes je tek 1894. god. bio priključen železničckoj mreži.
Plug, železna drljača, valjak i svežani žbun bodljike kao petlja, s kojom se mrvila oranica, su bili jedini pribor seljaka za poljoprivredni rad. U vremenu, kada seljaci nisu imali nikakvog alata sem pluga i drljače, nadničar je bio najvažnija radna snaga. Bez nadničara poljoprivredu bi se moglo usporediti s kovačem bez čekića ili s platnarom bez kudelje.
Glavni proizvod i podrska zu eksistenciju je bilo žito gajeno na 40% oranice od početka do nasilnog kraja naše seoske zajednice. Bačka je postala žitnica austro-ugarskog carstva.
Već od Turaka gajen kukuruz kao ljudska namirnica stoji na drugom mestu proizvoda sa 23%. Zbog svojeg skroba kukuruz služi za gojenje stoke i perada.
Kraj austro-ugarske monarhije i pripad jednog dela Bačke Jugoslaviji posle 1. svetskog rata su doneli Bulkesu brisanje zaštitne carine za poljoprivredne proizvode.
Odjednom su proizvodi bili izloženi promenljivim cenama svetskog tržista. S povećanjem gajenja kudelje (10%) i suncokreta (7%) je bilo moguće rešiti sve privredne probleme. Na svojem vrhuncu izmedju svetskih ratova kudelja je bila "belo zlato" Bačke. Vec je bila poznata kod Turaka. Kao sirovina za proizvod tekstilnih roba za svakodnevnu potrebu je osim toga našla veliko korišćenje za djonove pletenih domaćih papuča do slamarice.
Stvarna podela nasledstva je smenila nasledni zakup(1848). S predajom kućce i zemlje kolonistima nasledni zakon ne postoji više, tako da su svi povezani propisi bili ukinuti. Kroz taj novi zakon je u slučaju nasledstva kod porodica imajući mnoge dece došlo do rasturanja imanja. Pod uticajem novog zakonodarstva se smanjio broj rodjenih, brakovi su imali samo jedno ili dve dece.
Po izveštaju jednog naučnog puta (1922) u podunavske švapske pokrajine u Madjarskoj, Jugoslaviji i Rumuniji dr. Herman Ridiger (Hermann Rüdiger), član nemačke ustanove za inostranstvo, imao je sledeći utisak od Bulkesa:
"Kada sam za vreme žetve prešao iz nemačko-katoličkog sela Čeb (danas Ćelarevo) u nemačko-evangelistički Bulkes odmah sam primetio da se ovde samo radi sa kosilicama, a istovremeno u Čebu samo sa kosama. Čebčani nemaju kosilice ali više dece, a kod Bulkesana je to baš obratno."
Ovaj izvod se može naći u knjizici Hinka (Heinrich) i Jakoba Šada (Schadt) koju su poklonili "Ustanovi istorije i zemljoznanstva podunavskih Švaba" u Tibingenu (Tübingen) kao dokumenat zu arhiv.
Kroz rasturanje velikih imanja je stradala gospodarstvena delatnost, medju ostalom zbog udaljenosti do malih parcela. To se popravilo sa novim zakonom upravljanja malih parcela (1895). Istovremeno su se sada gradili salaši, jedan novi elemenat naselja. Na salašu je stanovao sluga s porodicom, osim zoga je bilo staje za stočarstvo. Vlasnik (gazda) je samo letom, za vreme žetve, boravio na salašu. 1945. god. brojimo 10 salaša na Bulkeskom hataru sa površinom od 6047 jutara (1 jutar = 1/2 hektara).
Jedan izmedju Jugoslavije i Nemačkog Rajha u sredini 30ih godina 20og veka sklopljen trgovački ugovor doneo je ogroman zamak poljoprivredi u Bačkoj. Nemačka kupuje pšenicu, kudelju i suncokret protiv proizvoda moderne agrarske tehnike. Sa poljoprivrednim mašinama od preduzeća Far (Fahr), Lanc (Lanz), Eberhart (Eberhardt) i drugih se omogućila modernizacija i proširenje mašinskog pribora bačvanskih seljaka. Kakav dugi,150 godina trajaćci naporni put od pokreta gaženjem za vreme naselja do vezajuće kosilice preduzećca Far (Fahr), od jednostavnog drvenog do železnog pluga sa više orala ukrasen sa veprom kao etiketa preduzeća Eberhart (Eberhardt) iz Ulma.
Za vreme naslednog zakupa (u sili do 1848. god.) najstariji sin je bio jedini naslednik poljoprivrednog imanja. Braća i sestre su imali 2 mogućnosti: 1. raditi kao nadničari kod brata ili 2. naučiti čestiti zanat. U periodu čiste agrarne strukture nije bilo nikakvih industrijskih i zanatskih delatnosti, samo 7% zanatlija. Tako su se brzo osnovali brojni pogoni zanatskih i uslužnih struka.
Mnogi zanati ( u domovinskoj knjižici - oko 50) nisu bili efikasni da bi mogli hraniti čoveka. Tako je pojedini zanatlija letom radio kao nadničar na njivi, a uostalom u svojem učenom zanatu. Tu su mnogobrojni zanati u Bulkesu: papučar, ciglar, frizer (brica), resetač, kolačar (medenih kolača), četkar, puškar i konopar.
Povodom pobrojenja zanata se oćigledno primećuje da pored 161 seljaka ima 153 zidara stojeći na drugom mestu. Početak razvitka u gradjevinarstvu nam nije poznat. Prva iskustva dolaze za brojne gradjevinarske zanatlije sa početkom izgradnje železnicke mreže (1895). Potpora velikih poljoprivrednih imanja u Austro-Ugarskoj je pomagala gradjevinarima sa unosnim nalogama za javne zgrade. Austro-Ugarska je propala posle 1-og svetskog rata. Na osnovi ugovora o miru u Trianonu (1920) Madjarska je izgubila 2/3 svoje teritorije i Bulkeske zanatlije na terenu gradjevinarstva svoje nalogodavce. Južna Bačka sada pripada državi Srba, Hrvata i Slovenaca.
Brzo se našao novi posao sa izgradnjom Beograda, prestonice nove drzave. Za vreme vrhunca Bulkeskih gradjevinskih zanatlija u dvadesetima prošlog veka najmanje 300 zidara, 70 tesara i 30 stolara su radili u Beogradu, Zagrebu i Sarajevu. Ljudi su nekada prenoćili na gradilišstu. Kad je bilo više Bulkesana na jednom radnom mestu, onda je jedan svake druge nedelje naizmenično otišao kući da donese čisto rublje sebi i kolegima. Letom su zidari radili u lepom vremenu vani, a u zimi su neki bili platnari pred razbojom. Sa dobrim razvitkom gradjevinarstva je skoro bilo moguće raditi do decembra meseca, tako da su se zidari i ostali brzo oprostili od drugog radnog mesta. Masivna prisutnost Bulkeskih zidara na jednom gradilištu je izazvao pitanje jednog tudjeg kolege, dali je sveštenik u Bulkesu isto zidar!

Kraj nemačkog naselja

U toku dridesetih godina narodno-konzervativno vodjstvo Nemačkog Kulturnog Udruženja je održavalo dobre odnose sa jugoslovenskom vladom. Ali mladi švapski akademičari vrativsi se iz Nemačke i Austrije su imali fašističke ideje u prtljagu. Njihovi zahtevi na isposlavanju više kulturne slobode od države nisu uspeli posto rukovodioci Nemačkog Kulturnog Udruženja nisu bili voljni da se to sprovede. Razbijanje vrsenja jačeg fašističkog uticaja je 1934 dovelo osnivanje Obnoviteljskog Pokreta, a u Buljkesu su još iste godine uveli Nemačku Družbinu. Uz pomoć folksdojčerskog posrednog ureda Trećeg Rajha, stvoren od Himlera s ciljem da se pojača uticaj nad nemačkim manjinama u inostranstvu, obnovitelji su 1939 preduzeli upravu Kulturnog Udruženja pod novim imenom "Vodjstvo Narodnog Udruzenja". U osvrtu se moze reći da je taj trenutak bio početak drame u istoriji Podunavskih Svaba. Zasebne vesti o uspesima nemačke vojske u "munjevitom ratu" Hitlera kao i patriotski govori Hitlera i Gebelsa su bili balsamovo ulje za duše nemačkih manjina u inostranstvu koje su se od 1867 borile za svoju nacionalnu podudarnost. Za obnovitelje je to bio konačni prodor. Oni su odmah uveli i podražavali sve forme organizacije i izrazivanja u Trećem Rajhu pobrkajući fašizam sa mentalitetom Nemstva. Svabe su skinule narodne nošnje i obukle mrke košulje i čizme (švapski isto čism'). Taj iz Trećeg Rajha uvežen duh je u Buljkesu razdvojio ne samo seoske družbine, prijatelje, susede i rodjake, pa čak i pojedine porodice. Nije svaki hteo da nosi uniformu i da se prikljući tom novom duhu i ideologiji. Taj rascep se provukao kroz sve društvene i poslovne slojeve. Protivnike, konzervativne su zvali "crni". Povodom izbijanja rata izmedju Jugoslavije i Nemačke (6.4.1941) podanici nemačkog porekla su bili uhapseni kao taoci u tvrdjavi Petrovaradinu kod Novog Sada, medju njima 15 Buljkesana. Pre kraja rata su svi opet mogli krenuti kuci za vreme Uskrsa. Posle kapitulacije (17.4.41) Jugoslavija je bila razdeljena. Kao nagradu za prikljucak trisilnom paktu č (Nemacka, Italija i Japan) u novembru 1940 i za ucesce u ratnoj operaciji protiv Jugoslavije Madjarska je dobila natrag Backu. Dosadasnji srpski Buljkes se sada zvao Bulkeszi.Na mesto jugoslovenskog dinara su uveli madjarski pengö (penge).
Na pozive madjarske armije 1941 nekoliko gradjana nemackog porekla su reagovali sa begstvom u Banat pod nemackom okupacijom. Odusevljenje i ponos na uspesnu armiju Treceg Rajha su bili razlog dostojnog zalaganja za mnoge da se dobrovoljno prikljuce nemackim snagama.
Prema Haskoj Konvenciji (Den Haag) nije bilo odobreno regrutovati tudje podanike u okupiranim zemljama. Ali nemacka vlada je obisla taj medjunarodni zakon pod zasnivanjem na narodno pravo i usku "krvnu zajednicu". Pod tim samopletenim objasnjavanjem madjarska, rumunska i hrvatska vlada su bile prisiljene da predaju nadleznost nad gradjanima nemacke narodnosti vladi Treceg Rajha. Medjunarodni sporazumi sa tim zemljama su bili uspesni (1942, 1943). To je folksdojcerima podlezajuci vojnoj obavezi omogucilo sami izabrati kojoj armiji da se prikljuce, ili u domacoj zemlji ili armiji nemacke velesile. Sa ugovorom od 14. 4.194 Madjarska je cak predala vojnu visost nad etnickim Nemcima vladi fasistickog Rajha. Pod pritiskom Udruzenja Nemaca u Madjarskoj (Folksbund) da svaki mora da izvrsi svoju nacionalnu duznost kao "dobrovoljac" doslo je do mnogo sukoba medju folksdojcerima. Pored iskreno odusevljenih je bilo i dosta "prisiljenih" dobrovoljaca. Bilo je isto i odbijaca. U svojim memoarima od 2001 pise supruga jednog Buljkeskog zidara koji se odrekao sluzbi koliko represalija je seosko stanovnistvo moralo podneti. Na fasadama su namazali "Jevrej" ili "komunista", pa su isto tako upropastili prozore ubacenim kamenima. Mala cerka nije smela da se igra sa drugim decama iz komsiluka i da poseti decje zabaviste. Takvih i slicnih represalija i teranja nije bili retko. Solidarnost seoske druzbine koja je pomagala kolonistima da prezive u bednim periodama je sada postala zrtva novog duha modernijih vremena. Bezuslovna kapitulacija rumunske vojske boreci se na strani Nemaca je unistila jugoistocni front. Pocetkom oktobra 1944 je u Buljkesu doslo do proglasa za begstvo. Madjari kao drzavna vlast su neupadljivo napustili Backu. Ali Buljkes, bez spajanja na glavni saobracaj, bez novina -i radio je ostao nem- nije nista doznao o cinjenici da je vec polovina Podunvskih Svaba na begstvu. U toku sledecih dana se pored nekih prominentnih Folksbundasa oko 300 Buljkesana (13 % stanovnistva) spremaju na evakuaciju (vidi clanak BEGSTVO od Hinka Stefana -Heinrich Stephan-).
Zasto otici? Zivot u cisto nemackom pokrajinskom selu Buljkes nije pruzio nikakav razlog za begstvo. Sa sugradjanima drugih etnija u susednim selima Buljkesani su uzdrzavali dobre odnose. Moj deda se odlucio da cela porodica ostaje kod kuce. Moga oca, 37, su pozvali u nemacki odred SS na osnovi ugovora od 14.4.44 izmedju Madjarske i Treceg Rajha.
Dvostruki prelaz u nove drzave posle izgubljenih ratova (1918 i 1941) smo bez stete preziveli.Zasto da moja porodica napusti sve to sto je nas predak, prvi kolonista Jovan Hofman (Johann Hoffmann), stolar iz Vinterkastena/Odenvald (Winterkasten/Odenwald) u Nemackoj 1786 osnovao u kuci broj 132 u Buljkesu i njegovi potomci tako tesko stekli radom? Moj deda je pripadao 4. generaciji nemackih naseljenika rodjeni u Buljkesu. Njegova dobrovernost je odgovorna za smrt moje majke deportovana u Rusiju i za strasnu smrt moje bake i moje male sestre . Oboje su umrle gladi u Backom Jarku.
Svi protivnici Nemacke, cetnici i partizani, su vec 1942 u svojim proglasima objavili unistenje nemacke manjine u posleratnoj Jugoslaviji. Zvanicni program partizana kao odluka "Antifasistickog Veca Naroda za Oslobodjenje Jugoslavije" (AVNOJ) je optuzio celu nemacku manjinu kao kolektivnog neprijatelja i izdajicu, njoj oduzeci sva gradjanska prava i svu imovinu na putu konfiskacije.
U svojoj 1982 izdatoj knjizi "Put i kraj nemacke manjine u Jugoslaviji" vodja Banatskog Svapskog Udruzenja Josip (Sepp) Janko pise da je ta AVNOJ-odluka bila poznata nemackim vlastima. Cudim se da se to nikada nije znalo medju Svabama, pa cak ni u krajnom periodu kada je rat vec bio izgubljen zu Treci Rajh. Moze biti, da bi se vise Buljkesana spasilo napustivsi svoj zavicaj, ako bi imali tacne informacije o AVNOJ-rezoluciji. Crvena Armija i Titovi partizani su oslobodili Backu za Jugoslovene. Opet smo svi pripali Jugoslaviji. Oko 20. oktobra 44 smo videli pojedine grupe ruskih vojnika na niskim "panje"-kolima u Buljkesu praceni od partizana kao nova gospoda. Za nas Svabe to nije bilo oslobodjenje, to je nama prislo kao okupacija.
Dok se svakodnevni zivot u slovenskim selima normalno produzio, u Buljkesu su se pokazivali svi aktualni znakovi za potcinjavanje jednog neprijatelja, uprkos cinjenici da su svi gradjani bili podanici iste drzave. Sledecih dana je doslo do placke, kradje i do silovanja. Sugradjani iz slovackog susedstva su ucestovali u porobima odeveni u ruskim uniformama ili u pratnji sovjetskih volnika. Ukrali su unapred predvidjeni plen. Cim je svestenik iz susednog sela proglasio da se te placke obustave, poroba vise nije bilo. Susedi iz jednog drugog slovenskog sela su se uzaludno trudili za odrzavanje reda u opstini Buljkes.
Skoro su partizani preduzeli vlast opstine. Kmetovi, jos pre preokreta zaposleni na svapskim salasima, su sada zauzeli merodavna mesta u opstini. Gonjenje, mucenje i streljanje (sa jednim samoubitstvom) su dalje bili na dnevnom redu, iako se mislilo da nece biti vise tih grozota neposredno posle ulaska Rusa i partizana. 16.11.44 140 Buljkesana (od 16 do 60) i 3 zene su bili proterani peske na zeljeznickoj pruzi u Palanku. Pored streljanja u okviru akcije "inteligencija" sledece noci bilo je jos vise Buljkeskih zrtava na pesacenju za Novi Sad ubijenih na ivici puta. Ova samovoljna ubitstva i sve sledece deportacije su po nasem misljenju bili istupi Titovskih proletarskih brigada. Nismo imali pojma da su to bile posledice AVNOJ-zakona i da ce jos doci do buducih dogadjaja sa uzasnom sudbinom svih zrtava. 4.12.44 su se svi mladi (14-16) i starci (60-70) morali pojaviti na opstini. Snabdeveni sa sekirama i testerama slazemo drva u bagremovoj sumi u Palanci. Za mene, tada 15 godina, je to bilo pesacenje na pruzi do Palanke bez povratka u Buljkes. Moj "boravak" u radnom logoru sam zavrsio 1947 god. posle 29 meseci begstvom iz logora likvidacije u Gakovu preko madjarske granice. Do 31.12.44 je jos doslo do 3 daljih deportacija u radne logore u Jugoslaviji i na prisilni rad u Sovjetskom Savezu, kuda su odveli i moju majku. Ostali Buljkesani nesposobni za rad, bolesnici, starci i dece opstine Buljkes su bili proterani na livade pred selom gde su morali prenociti. Sledeceg dana su ih smestili na otvorene vagone za sljunak na put za Backi Jarak u specialni logor za genocid nad nemackom manjinom. Bilo je 8 takvih logora za likvidaciju zrtava.
Za vreme Tita i Milosevica je taj genocid bio veliki tabu. Samo se tvrdilo da smo mi Nemci bili odgovorni za sve zlocine nad jugoslovenskim narodom pod nemackom okupacijom. U internetu - naime na homepage-u Backog Petrovca - mozemo naci samo sledece 3 recenice: Oni (Buljkesani) su se stavili u sluzbu madjarskih i nemackih okupatora. Ostali su u Buljkesu do kraja rata, a potom su delom otisli natrag sa nemackom vojskom ili su bili proterani u Nemacku. Napusteno selo, zemljista i imovine, sve je palo pod konfiskaciju. Nijedna rec od genicida i patnje Buljkesana posle rata (44-48). Cini nam se da se srpska javnost jos uvek, u godini 2002 plasi od pretvaranja 40-godisnjih laznih informacija u istinu o sudbini Buljkesana. Sa nasim srpskim tekstom na homepage-u Buljkes zelimo pomoci narodu SCG na traganju istorijske istine.
Knjiga "Genocid nad nemackom manjinom u Jugoslaviji 44-48" izdata od Drustva za srpsko-nemacku saradnju, Beograd,SCG, opisuje zlocine Titove vlade nad Svabama.
Mi Buljkesani smo zadovoljni, ponosni i isto tako zahvalni nasem zemljaku Karlu Veberu (Karl Weber), Fusgenheim (Fußgönnheim)/Nemacka na merodavnoj istragi i popisivanju svih podataka manjine i mnogobrojnih zrtava Podunavskih Svaba u Jugoslaviji.
Rezime o Buljkesu, njegovog stanovnistva i svih stradalih je dokumentiran na homepage-u nase seoske zajednice pod: http://www.hog-bulkes.de/

Buljkes, domicil komunisticke grcke oslobodilacke armije ELAS

U letu 1945 su se u opusteno selo uselili 1454 grckih rukovodioca i boraca komunisticke oslobodilacke armije ELAS. Od jugoslovenske drzave prvobitno za odmaranje stvoreni sabirni logori zu borce u grckom gradjanskom ratu su se pretvorili u jedno cisto grcko naselje. Broj stanovnistva se stalno menjao.1946 godine je bilo 4023 stanovnika, medju njima 161 zene i 30 dece. U toku 4 godina grcke opstine prolazilo je 27000 boraca, 5000 ranjenih i 22000 evakuisanih deca. Stanovnicima je bilo zabranjeno napustiti Buljkes bez dozvole. Stvorili su domove za siroce bez roditelja, bolnice, skole, jednu nepotpunu gimnaziju , pozoriste i pogone za zanatlije. Pored skolskih knjiga, dnevnih i decjih novina su stampali grcki novac, samo vazeci za Buljkes. Sopstvana policija je bila odgovorna za javni red. U Buljkesu je vladalo samo grcko pravo. Na vojnoj akademiji u Buljkesu obrazovani oficiri su bili prebaceni u Grcku preko jugoslovenske, albanske i bugarske teritorije. Posle Titovog razdvoja od Stalinizma 1948 trazeci svoj sopstveni put za socijalizam u Buljkesu je doslo do sukoba medju Grcima, pa i do smrtnih dogadjaja. To je bio kraj grcke opstine Buljkes.Stalinisti su dobili asil u Cehoslovackoj, Madjarskoj i Poljskoj. Oko 800 Grka koji su ostali u Buljkesu su se skoro prebacili u Makedoniju. Jedna manjina se naselila u Gakovu i Krusivlu. 4 godina grcke vlasti su ostavili jedno poruseno selo. Kroz nemanja goriva (drva) - Buljkes nije imao sume - Grci su oborili sve murve u selu tako da je nestala senka na ulicama. Grejali su drvom od izcupanih vrata i kapija, srusili su sporedne kuce samo zbog greda za grejanje. Celo selo je izgledalo kao jedna rusevina bez unutrasnje opreme. Do polakog novog naseljenja sa jugoslovenskim podanicima od jesena 1949 Buljkes je bio jedan privremeni kazneni logor za seljake iz okoline koji nisu ispunili svoj plan proizvodnje.

Buljkes se pretvara u Maglic

Posle iseljenja Grka su dosli prvi jugoslovenski kolonisti iz razlicitih krajeva zemlje. Nasli su posla u poljoprivrednom kolektivu (pevajuci "Nas je vidjet fino kad radimo kolektivno"). Zbog teske klimatske i topografske situacije je pocetkom doslo do jake fluktuacije medju novim gradjanima. Iz domozelje i za uspomenu na stari zavicaj Buljkes je dobio novo ime Maglic na osnovi brda na trouglu izmedju Bosne, Hercegovine i Crne Gore. 1953/54 je bilo moguce kupiti stambene zgrade od drzave tako da je doslo do dovoljne stabilizacije stanovnistva. Na sve detalje sanacije opstine su domaci gradjani bili ponosni kad im je selo 1987 bilo izabrano na 2. mesto takmicara u jednom nadmetanju.
Buljkeska zajedica Podunavskih Svaba u Nemackoj ne odrzava kontakte sa Maglicem. Ali svi bivsi Buljkesani koji idu u posetu starom zavicaju su ljubazno i sa izvanrednom gostoprimstvom primljrni od od gosp. Vinke Marijanovic, Milana Pilipovica i Dusana Knezevica.

Hinko Hofman (Heinrich Hoffmann) Kirchheim/Teck/Nemacka; Preveo iz nemačkog: Herbert Hajnc (Heintz), prije NoviSad, Vrbas danas Riselshajm (Rüsselsheim), SRN

Dalje do poglavlje SLIKE